Από τη διάλεξη του καθηγητού George Huxley, «Αναμνήσεις και ελπίδες ενός φιλοκυθήριου γέροντος», στην Αίθουσα της Φιλαρμονικής Ποταμου (6 Ιουνίου 2013)
Διακατέχομαι από μεγάλη χαρά κι ευγνωμοσύνη, τόσον εγώ όσον και η οικογένειά μου, διότι βρισκόμαστε πάλι στα Κύθηρα. Και ευχαριστώ τους Φίλους Μουσείων Κυθήρων, και ιδιαιτέρως την κυρία Τζωρτζοπούλου, για την ευκαιρία που μου δίδεται να διατυπώσω μερικές σκέψεις περί του επιστημονικού και κοινωνικού παρελθόντος του νησιού, καθώς επίσης, να εκφράσω τας ελπίδας μου υπέρ τινών μελλοντικών εγχειρημάτων.
Αλλά πριν απ’ όλα πρέπει να ζητήσω την συγνώμη σας για το γραμματικώς αρχαΐζον ύφος του πεζού μου λόγου. Αυτό εδιδάχθην, αυτό εδίδαξα και αυτό το ύφος εκπηγάζει αυθορμήτως από τον νου μου όταν σκέπτομαι ελληνικά, μη έχοντας δεχθεί τας αλλοιώσεις της καθημέραν τριβής. Εις άλλα σημεία είναι δυνατόν να παρεισφρέουν δημώδεις εκφράσεις, λίαν αγαπητές εις εμέ, από την προ ημίσεος αιώνος συναναστροφή μου με τους συνεργάτας και φίλους της ανασκαφής της δεκαετίας του ’60.
Θα ήθελα ακόμη, ξεκινώντας, να δώσω μία διευκρίνιση για τον τίτλο της ομιλίας μου. Ίσως, σας ξενίσει η λέξις ‘‘φιλοκυθήριος’’ εάν αναλογιστείτε ότι πέρυσι, ο εξοχότατος Δήμαρχός σας μου απένειμε τον τίτλο του Κυθηρίου, και μάλιστα όχι μίας κοινότητος του πάλαι ποτε διηρημένου νησιού, αλλά όλων των Κυθήρων. Αυτή η σκέψις φέρει εις εμέ μεγάλη υπερηφάνεια και αγαλλίασιν. Ωστόσο, υπολογίζω αυτήν την ιδιότητα ως ένα στοιχείο πολύ εσωτερικόν, του οποίου οφείλω να μην δαπανώ απερίσκεπτα την ικανοποίηση. Δι’ αυτό επιτρέψατέ μοι να Σας εκθέσω με ειλικρίνειαν και αγάπη τες Αναμνήσεις και τες Ελπίδες ενός φιλοκυθήριου γέροντος.
Πέρυσι, ομίλησα στην Χώρα περί τες αρχαιολογικές έρευνες στο Καστρί Παλαιόπολης που ήρχισαν πριν πενήντα χρόνια. Ετόνισα την σημασία, για τες εργασίες μας, της προσωπικότητος του Αντωνίου Πρωτοψάλτου, ο οποίος ήταν αρχιεργάτης της ανασκαφής. Είχε το παρατσούκλι ‘‘Λαμπραντώνης’’ γνωστό σε όλους τους Κυθηρίους. Τέτοια ονόματα δεν εχρησιμοποιούντο μόνον προς διάκρισιν τυχόν συνωνυμιών αλλά αποτελούσαν, έτι μάλλον, σύμβολα κοινωνικής συνοχής του τότε πληθυσμού του νησιού. Ενθυμούμαι και άλλα παρατσούκλια, αναγνωριζόμενα εις ολόκληρον το νησί. Λόγου χάριν, στον οδηγό Ιωάννη Δαπόντε δόθηκε το αναπάντεχο όνομα ‘‘Θεός’’! Την καθηγήτριαν στο Γυμνάσιον της Χώρας, Πετροχείλου, πάντες απεκάλουν ‘‘Μποτίτσαν’’. Η κοινωνία των Κυθήρων, όπως επίστεψα τότε και πιστεύω και τώρα, ομοιάζει προς την αριστοτελικήν διάταξιν ‘‘οικογενείας – κώμης (δηλαδή χωρίου) – πόλεως. Είναι, κατά την άποψη μου, σημαντικό ότι πολλά χωρία του νησιού φέρουν ονόματα οικογενειών συμφώνως προς το εξηγούμενο, υπό του Αριστοτέλους στα Πολιτικά του, θεωρητικόν σύστημα. Ας συλλογιστούμε τα ονόματα χωρίων όπως τα Φριλιγκιάνικα, τα Καστρισιάνικα, τα Αρωνιάδικα, τα Λογοθετιάνικα, τα Κοντολιάνικα, τα Φατσάδικα και πολλά άλλα.
[...]
Ο Αντώνης εξασκούσε καταπληκτικήν ακρίβεια σχετικώς με τα ζητήματα τοπικής ιδιοκτησίας. Μια φορά, ήρθαν στο σπίτι του τοπογράφοι-μηχανικοί κρατώντας αεροφωτογραφίες όλων των χωραφιών στην περιοχή Παλαιόπολης. Οι μηχανικοί ζήτησαν από τον Αντώνη βοήθειαν σχετικά με την ταυτότητα των επιμέρους ιδιοκτητών, ήταν υποθέτω στες φωτογραφίες παραπάνω από εκατό χωράφια. Ο Αντώνης κάθησε και καθώς έδειχνε με το δάκτυλό του, έλεγεν: ‘‘κληρονόμος στη Μελβούρνη, χήρα Φριλίγκου στα Μητάτα, Κασσιμάτης μακαρίτης από Δόκανα, κληρονόμοι Σκλάβου και Κοντολέοντος από Φριλιγκιάνικα μετανάστες στην Αμερική, κληρονόμος της οικογένειας Πατρικίου ή Κομηνού μετανάστης στο Σύδνεϋ’’. Τέτοια λόγια εξέθετεν, χωρίς δισταγμό κανέναν. Τα ονόματα βέβαια, δεν τα θυμάμαι ακριβώς, αλλά θα καταλαβαίνετε το φαινόμενο καταπληκτικής μνήμης και θαυμαστής αντιλήψεως του χώρου που διέθετε ο ξεχωριστός αυτός άνθρωπος.
[...]
Αι γεροντικές ελπίδες μου περιλαμβάνουσι την ουσιαστική αναζωογόνηση των Μουσείων των Κυθήρων. Πληροφορούμαι με χαρά και ανυπομονησία την μικρά πρόοδο που έχει συντελεσθεί σχετικώς με την επαναλειτουργία του Αρχαιολογικού Μουσείου της Χώρας. Προσβλέπω δε στη σωστή κεφαλαιοποίηση και οργάνωσή του ώστε με μορφωτικές εκθέσεις αρχαιοτήτων, καλλιτεχνίας και ιστορίας μαζί με στρωματογραφικά και γεωλογικά σχέδια να προαγάγει τις αρχαιολογικές σπουδές.
Με πρόδηλη ικανοποίηση είδα ότι, μέσα στον χρόνο που παρέλευσε από την προηγούμενη επίσκεψή μου, ιδρύθηκε και λειτουργεί Δημοτική Βιβλιοθήκη στο χωρίο Κοντολιάνικα, εξυπηρετούσα άριστα όλο το νησί. Ελπίζω να γίνει ταχεία πρόοδος στην εξέλιξη αυτής, ίνα οι ερευνηταί δύνανται να μελετούσι τα απαραίτητα κείμενα και εγχειρίδια της Κυθηραϊκής ιστορίας, αρχαιολογίας και λαογραφίας, σύμφωνα με την γοητευτική ποικιλία και την σεμνή προστασίαν της Ουρανίας Αφροδίτης.
Το πλήρες κείμενο της διάλεξης αναρτήθηκε στην κατηγορία "Κείμενα, Άρθρα, Κριτικές" της ιστοσελίδας. Ευχαριστούμε τον Δημήτρη Κουτραφούρη, που είναι υπέυθυνος και για το φωτογραφικό πορτραίτο του καθηγητού.
